Η περιοχή

Ο Δήμος Σουλίου ανήκει στην περιφέρεια Ηπείρου στο Ν.Α. άκρο του Νομού Θεσπρωτίας. Απέχει από τα Ιωάννινα 52χλμ. και από την Ηγουμενίτσα και το λιμάνι της 30 χλμ. Βρίσκεται σε θέση που εξυπηρετείται από την Εγνατία οδό κάτι που μειώνει τους χρόνους προσέγγισης της περιοχής εντυπωσιακά. Η έκταση του νέου Δήμου φτάνει τα 316.853 στρέμματα ενώ ο πληθυσμός του τις 9.000 περίπου με μεγάλη αύξηση τους καλοκαιρινούς μήνες.  Τα χαρακτηριστικά που ορίζουν την φυσιογνωμία του Δήμου είναι:  Ο γεωργικός χαρακτήρας της πεδινής ζώνης του κάμπου της Παραμυθιάς. Η έντονη κτηνοτροφική δραστηριότητα . Η ιδιαίτερη ομορφιά του φυσικού τοπίου. Η πόλη της Παραμυθιάς βρίσκεται στα βόρεια του κάμπου που αρχίζει από το γνωστό από τη μυθολογία ποταμό Αχέροντα, στα νότια, και φτάνει μέχρι το χωριό Νεοχώρι στα βορειοδυτικά. Ανατολικά της υψώνεται η οροσειρά Κορύλα (ύψ. 1658 μ.) που αφήνει μόνο ένα στενό πέρασμα προς το Νομό Ιωαννίνων – τη Σκάλα της Παραμυθιάς.  Δυτικά περικλείεται από τα αετόμορφα χαμηλά βουνά που τη χωρίζουν από τον κάμπο του Μαργαριτίου.  Η πόλη είναι χτισμένη αμφιθεατρικά και τα τελευταία της σπίτια βρίσκονται στην πλαγιά κάτω από το Κάστρο του Αϊ -Δονάτου.  Στα πόδια της πόλης ρέει ο μικρός και γνωστός από τη μυθολογία ποταμός Κωκυτός, που σχηματίστηκε -κατά τη μυθολογία- από τα δάκρυα των συγγενών των νεκρών που έπαιρνε ο χάροντας και οδηγούσε με τη βάρκα του, μέσω της Αχερουσίας λίμνης στον κάτω κόσμο. Η παρουσία ψηλών βουνών έχουν σαν συνέπεια τη διαμόρφωση έντονου ανάγλυφου το οποίο στα χαμηλότερα τμήματα δημιουργεί κλειστές κοιλάδες που καλλιεργούνται και στα χαμηλότερα σημεία τους που δεν αποστραγγίζονται οδηγούν στο σχηματισμό λιμνών – ελών.

 Η ιστορία

Οι Σουλιώτες ήταν μια κοινότητα  Ορθόδοξων Χριστιανών, που κατοικούσαν στην ιστορική περιοχή του Σουλίου στην Ήπειρο.  Οι Σουλιώτες πήραν το όνομα τους από το χωριό Σούλι, ορεινό χωριό στη σημερινή  Θεσπρωτία της Ελλάδας.  Ο Ε.Γ. Πρωτοψάλτης (1984),ειπε ότι  οι Σουλιώτες ανήκαν στην «ελληνικήν φυλήν» επικαλούμενος την ελληνικότητα της συνείδησής τους και τις συνεχείς συγκρούσεις τους με Τούρκους και Τουρκαλβανούς·- το ημερολογίου του Φώτου Τζαβέλλα  1792-  ο Πρωτοψάλτης  συμπεράνει  ,ότι οι πρώτοι Σουλιώτες κατέβηκαν από το Αργυρόκαστρο ή τη Χειμάρα & από την περιοχή του Δελβίνου οι πρόγονοι των Σουλιωτών, βέβαιον ειναι ότι ο τόπος προέλευσής των, ήταν στις νοτιανατολικές παρυφές της χώρας των Γκέγκηδων γύρω στην Δίβρη,  τόπος, όπου επικρατούσε απόλυτα το ελληνικό στοιχείο. Είναι  ιδιαίτερα γνωστοί για την ένοπλη αντίσταση τους απέναντι στον Αλή Πασά των Ιωαννίνων, Συνεισέφεραν στην Ελληνική Επανάσταση του 1821, με ηγέτες όπως τον Μάρκο Μπότσαρη & τον Κίτσο Τζαβέλλα. Οι πρώτοι κάτοικοι που εγκαταστάθηκαν στην δύσκολη ορεινή αυτή περιοχή δημιούργησαν στη σειρά  χωριά, το Σούλι, τη Σαμονίβα, την Κιάφα, το Αβαρίκο, Τσεκούρι, Αλποχώρι, Παλιοχώρι, Γκονάλα, Περιχάτι, Βίλια και Κοντάντες, «Συμπολιτεία του Σουλίου» την οποία συγκροτούσαν τα 11 Σουλιωτοχώρια.  Οι Σουλιώτες είχαν δική τους μορφή κοινωνικής οργάνωσης που βασιζόταν στην οικογενειοκρατία, τις λεγόμενες φάρες (πατριές, οικογένειες), οι οποίες έφθαναν σε αριθμό περίπου τις 47, αντιπροσωπεύοντας 150 οικογένειες. Σπουδαιότερες εξ αυτών ήταν η φάρα του Δημοδράκου, του Ζάρμπα, του Ζέρβα, του Μπότσαρη, του Τζαβέλλα, του Δαγκλή, του Καραμπίνη, του Κουτσονίκα κ.ά. Κάθε φάρα είχε τον δικό της αρχηγό του οποίου το αξίωμα ήταν κληρονομικό κατ΄ αρρενογονία. Οι αρχηγοί των φαρών συγκροτούσαν μια μορφή κυβέρνησης που λεγόταν «Κριτήριο της Πατρίδας» με κύριο καθήκον να κρίνει επί παντός και να αποφασίζει σχετικά, με δικαστική εξουσία που βασιζόταν στο έθιμο.

Ανώτατη εξουσία ασκούσε το «Γενικό Συνέδριο» στο οποίο λάμβαναν μέρος οι αρχηγοί των οικογενειών. Αυτό αποφάσιζε θέματα πολέμου, ειρήνης, συμμαχίας και οτιδήποτε αφορούσε τις εξωτερικές σχέσεις της «συμπολιτείας»,  « της οποίας πρωτεύουσα ήταν το Σούλι. Σημειώνεται ότι την εποχή εκείνη τα Σουλιωτοχώρια συντηρούσαν περίπου 2.500 ένοπλους λιτοδίαιτους, σκληραγωγημένους και ολιγαρκείς άνδρες, οι οποίοι και αποτελούσαν εγγύηση της ασφάλειας της περιοχής, έναντι των Τούρκων, ο δε συνολικός πληθυσμός υπολογίζεται πως έφθανε τους 10.000 έως 12.000. Γενικά  όμως ήταν γενναίοι, ριψοκίνδυνοι, ευκίνητοι , γρήγοροι, φιλελεύθεροι, αρκετές φορές μεγαλόψυχοι, φιλοπάτριδες, αλλά και αφοσιωμένοι σε επιδρομές και λαφυραγωγήσεις. Έγιναν ονομαστοί για τις πολεμικές τους ικανότητες και τις άλλες αρετές τους. Γενικά οι Σουλιώτες επιδείκνυαν χαρακτηριστική τυφλή υπακοή και πειθαρχία στους αρχηγούς τους στην περίοδο των πολέμων τους. Θεωρούσαν την ελευθερία πολυτιμότερη της ζωής τους ! Άλλα χαρακτηριστικά στοιχεία ήταν ότι δεν κουρεύονταν, φορούσαν  φουστανέλα και στολίζονταν στο στήθος με «τσαπράζια». Τα δε ρούχα των γυναικών ήταν όλα κεντητά! Αγαπημένο μουσικό όργανο των Σουλιωτών ήταν ο ταμπουράς.

Οι Οθωμανοί Τούρκοι προσπάθησαν επί πολλά χρόνια να κατακτήσουν τα εδάφη της συνομοσπονδίας των Σουλιωτών. Οι πρώτες όμως ιστορικές αναφορές για αντι-οθωμανική δράση των Σουλιωτών ανάγονται στην περίοδο του Ενετοτουρκικού πολέμου (1684-1699). To 1721 ο Ζατζή Αχμέτ (ή Χατζή Αχμέτ), Πασάς των Ιωαννίνων, μετά την απόρριψη της πρότασής του για υποταγή των Σουλιωτών, πολιόρκησε το Σούλι με ισχυρή δύναμη 8.000 ανδρών, πλην όμως αναγκάσθηκε να υποχωρήσει μετά από αιφνιδιαστική νυκτερινή αντεπίθεση των Σουλιωτών όπου και είχε πολύ μεγάλες απώλειες. Το 1754, ο Μουσταφά Πασάς, o νέος Πασάς των Ιωαννίνων, επιχειρεί και αυτός εκστρατεία που είχε την τύχη των  προηγουμένων.  Στα επόμενα χρόνια ο Τουρκαλβανός Μουσταφά Κόκκα  ,επιτέθηκε με 4.000 στρατιώτες και ο Μπεκίρ Πασάς με 5.000 στρατιώτες. Και οι δύο, ωστόσο, απέτυχαν να νικήσουν τους Σουλιώτες!! Το 1759 ο Ντόστ μπέης, του Γαρδικίου, και της Παραμυθιάς ο οποίος ήταν και διοικητής του Δέλβινου, νικήθηκε από τους Σουλιώτες. To 1762, ο Μαξούντ Αγάς (ή Μαζούντ Αγάς) του Μαργαριτίου, που ήταν Βοεβόδας,(κυβερνήτης) της Άρτας, είχε την ίδια μοίρα. Το 1772, ο Αγάς του Μαργαριτίου, Σουλεϊμάν Τσαπάρη ή Τζαπάρκα, επιτέθηκε στους Σουλιώτες με στρατό 8.000 – 9.000 ανδρών, που είχαν ξεσηκωθεί, όταν τον προηγούμενο φθινόπωρο (1771). Η εκστρατεία αυτή όχι μόνο απέτυχε, όπως όλες οι προηγούμενες, αλλά και ο ίδιος ο Αγάς αχμαλωτίσθηκε, ενώ οι απώλειες σε νεκρούς και αιχμαλώτους Τούρκους υπήρξαν πολύ μεγάλες.  Το 1775 ακολούθησε επιχείρηση του Κούρτ Πασά που έφτασε μέχρι την περιοχή της Ρουσάτσας, πλην όμως αναγκάσθηκε να υποχωρήσει. 

Το 1789  την άνοιξη ο Αλή Πασάς εκστράτευσε κατά των Σουλιωτών με 10.000 Τουρκαλβανούς. Η εκστρατεία αυτή κράτησε τέσσερις μήνες, οι δε Σουλιώτες επέδειξαν μοναδική δύναμη αντίστασης και εξαιρετική πολεμική  ικανότητα με συνέπεια η εκστρατεία αυτή να λήξει άδοξα. Ο  Αλή Πασάς επιχείρησε δεύτερη εκστρατεία κατά των Σουλιωτών, με δύναμη 10.000 Τουλκαλβανών, που και αυτή υπήρξε ατυχής. Οι Σουλιώτες αγωνίστηκαν θαρραλέα, κάτω από τη διοίκηση του Γεωργίου Μπότσαρη, του Λάμπρου Τζαβέλλα και του Δήμου Δράκου. Ακόμη και οι γυναίκες, υπό τη Μόσχω (σύζυγο του Λάμπρου Τζαβέλλα), συμμετείχαν στη μάχη. Σκοτώθηκαν 2.000 Τουρκαλβανοί  και 74 Σουλιώτες!!   Οι Σουλιώτες ήταν όργανο για να αποδυναμώσουν την οθωμανική αυτοκρατορία ! 

Η 3η εκστρατεία του Αλή Πασά κατά των Σουλιωτών ξεκίνησε στην πραγματικότητα το 1800, καταλαμβάνοντας το Βουθρωτό, την Ηγουμενίτσα, τη Βόνιτσα και την Πρέβεζα, ενίσχυσε τη θέση του στην περιοχή ενώ ταυτόχρονα εξασφάλισε τον έλεγχο των Σουλιωτών  κάνοντας  στενότερο τον αποκλεισμό τους. Παρόλα αυτά οι Σουλιώτες συγκεντρώθηκαν στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και αποφάσισαν ή να νικήσουν ή να πεθάνουν. Ήταν λιγότεροι από 2.000 οπλισμένοι. Οι κύριοι ηγέτες τους ήταν ο Φώτος Τζαβέλλας, ο Δήμος Δράκος, ο Τάσος Ζέρβας, ο Κουτσονίκας, ο Δαγκλής, ο Γιαννάκης Σέχος, ο Φωτομάρας, ο Βέικος Ζάρμπας , ο Τζαβάρας, ο Ζυγούρης Διαμάδης και ο Γιώργος Μπούζγος. Τέσσερα χρόνια κράτησε ο αγώνας τους! Οι Σουλιώτες κέρδιζαν όλες τις αποφασιστικές μάχες, όμως ο Αλή Πασάς έχτιζε κάστρα στα γειτονικά χωριά για μακροχρόνια πολιορκία. Οι Σουλιώτες έκαναν τότε εκκλήσεις για βοήθεια στη Γαλλία και τη Ρωσία, που όμως δεν τελεσφόρησαν.  Επακολούθησαν και νέες μάχες πολύ πιο σκληρές, με τελευταία στις 7 Δεκεμβρίου γύρω από το Κούγκι και την Κιάφα που είχαν αποσυρθεί. Μένοντας όμως χωρίς τρόφιμα και πυρομαχικά αναγκάστηκαν τελικά να συνθηκολογήσουν.

Τέσσερις μέρες μετά, στις 16 Δεκεμβρίου οι Σουλιώτες χωρίζονται σε τρεις φάλαγγες οι οποίες αναχώρησαν για τις ακτές της Ηπείρου.  Η πρώτη φάλαγγα υπό τον Φώτο Τζαβέλλα και άλλους. Η δεύτερη φάλαγγα υπό τους Κίτσο Μπότσαρη και Κουτσονίκα χτυπήθηκε στο Ζάλογγο, 16 Δεκεμβρίου του 1803, όπου και ακολούθησε απέλπιδα μάχη στην οποία σκοτώθηκαν πολλοί Σουλιώτες ενώ περίπου 60 Σουλιώτισσες προτίμησαν, αντί την αιχμαλωσία, να γκρεμιστούν με τα παιδιά τους στο Ζάλογγο. Σήμερα έχει στηθεί στους βράχους του Zαλόγγου  μνημείο, ως φόρος τιμής στο ακαταδάμαστο πνεύμα των γυναικών αυτών!! Η τρίτη φάλαγγα υπό τους Μποτσαραίους έφθασε στο Βουργαρέλι που ήταν το άντρο των Μποτσαραίων. Τελικά στις 4 Απριλίου (1804) στην Μονη του Σελτσου , οι Τούρκοι περικυκλώνουν την περιοχή και ακολουθεί η περίφημη μάχη του Σέλτσου κατά την οποία πολλοί Σουλιώτες σφαγιάστηκαν και περισσότερες από 200 Σουλιώτισσες ακολούθησαν το παράδειγμα εκείνων του Ζαλόγγου. 

Οι Σουλιώτες στήριξαν τελικά την Ελληνική Επανάσταση, που άρχισε τον Μάρτιο του 1821. Οι ηγέτες των Σουλιωτών, Μάρκος Μπότσαρης και Κίτσος Τζαβέλλας, Λάμπρος Βέικος έγιναν γνωστοί στρατηγοί κατά την Επανάσταση .  Πολλοί Σουλιώτες έχασαν τις ζωές τους υπερασπιζόμενοι το Μεσολόγγι. Ο Λόρδος Βύρων, ένας από τους πιο γνωστούς Ευρωπαίους εθελοντές φιλέλληνες και διοικητής του ελληνικού στρατού στη Δυτική Ελλάδα, προσπάθησε να οργανώσει τους Σουλιώτες σε τακτικό στρατό. Έγγραφο του Κίτσου Τζαβέλα , με ημερομηνία 24 Μαρτίου 1827, τονίζει τις θυσίες των Σουλιωτών για την “κοινή πατρίδα”!!! Τελικά, το 1913, κατά τη διάρκεια των βαλκανικών πολέμων, ο ελληνικός στρατός απελευθέρωσε ολόκληρη τη νότια Ήπειρο.

Στην πόλη της Παραμυθιάς μπορείτε να δείτε το ιστορικό ρολόι, τα βυνζαντινά λουτρά, το κτήριο Bvlgari, τον βυζαντινό ναό της Παναγίας της Παραμυθίας. Τα κυριότερα προϊόντα της περιοχής είναι οι ελιές και το λάδι, κτηνοτροφικά, τυροκομικά και μελισσοκομικά προϊόντα.

Αρχαιολογικοί χώροι

ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΓΛΥΚΗΣ- ΚΑΣΤΡΟ ΚΙΑΦΑΣ- ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΟΙΚΙΕΣ ΣΟΥΛΙΩΤΩΝ –  ΡΩΜΑΪΚΟ ΤΑΦΙΚΟ ΜΝΗΜΕΙΟ (ΘΕΣΗ ΜΑΡΜΑΡΑ ΖΕΡΒΟΧΩΡΙΟΥ) -ΑΡΧΑΙΟ ΚΑΣΤΡΟ ΑΓΙΟΥ ΔΟΝΑΤΟΥ -ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΕΑ -ΜΝΗΜΕΙΟ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ 49 ΠΡΟΚΡΙΤΩΝ- ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΛΟΥΤΡΑ- ΠΥΡΓΟΣ ΚΟΥΛΙΑ – ΚΑΣΤΡΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟΧΩΡΙΟΥ- ΑΡΧΑΙΑ ΦΩΤΙΚΗ- ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ – ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΟΙΚΙΣΜΟΥ ΟΥΖΝΤΙΝΑΣ      

Φυσικά  αξιοθέατα 

ΓΕΦΥΡΙ ΜΕΝΙΝΑΣ – ΛΙΜΝΗ  ΣΤΟ ΛΙΒΑΔΙ ΣΟΥΛΙΟΥ – ΠΟΤΑΜΟΣ ΚΩΚΥΤΟΣ – ΠΗΓΕΣ ΑΧΕΡΟΝΤΑ-ΔΗΜΟΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΠΗΓΩΝ ΑΧΕΡΟΝΤΑ – ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ ΕΟΡΤΩΝ ΣΟΥΛΙΟΥ -ΠΙΣΤΑ ΑΕΡΟΠΤΕΡΙΣΤΩΝ – ΔΗΜΟΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΣΕΙΣ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ- ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ -ΛΙΜΝΗ ΠΡΟΝΤΑΝΗ (ΥΔΡΟΒΙΟΤΟΠΟΣ) – ΛΙΜΝΗ ΧΟΚΤΟΒΑ (ΥΔΡΟΒΙΟΤΟΠΟΣ)  -ΠΑΝΑΓΙΑ ΠΛΑΤΑΝΙΩΤΙΣΣΑ ΚΡΥΣΤΑΛΟΠΗΓΗΣ -ΘΕΣΗ ΧΙΟΝΙΣΤΡΑ (ΥΨΟΜΕΤΡΟ 1644μ. – ΤΟ ΨΗΛΟΤΕΡΟ ΣΗΜΕΙΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΟΥΛΙΟΥ)- ΓΕΦΥΡΑ ΜΠΟΛΙΑΝΑΣ – ΣΠΥΡΟΠΗΓΑΔΙΑ (ΠΗΓΕΣ – ΣΤΕΝΑ ΚΑΛΑΜΑ)

Μοναστήρια

ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ –  ΣΠΗΛΑΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΡΣΕΝΙΟΥ –  ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΙΣΑΣ – ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΓΑΝΙΩΝ –  Ι.Μ. ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΣΩΤΗΡΟΣ ΠΛΑΚΩΤΗΣ – ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΜΙΧΛΑΣ

Μουσεία

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΝΕΟΧΩΡΙΟΥ -ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΠΟΛΥΔΡΟΣΟΥ

Τρόποι  μετάβασης

Εκτελούνται καθημερινά 2 πτήσεις από και προς την Αθήνα με την Olympic Air.  Η περιοχή του Δήμου Σουλίου εξυπηρετείται από το αεροδρόμιο Βασιλεύς Πύρρος (King Pyrros) το οποίο βρίσκεται στα Ιωάννινα. Ακριβώς έξω από το αεροδρόμιο υπάρχουν ταξί καθώς και στάση του αστικού ΚΤΕΛ. Έτσι ο επισκέπτης μπορεί εύκολα και γρήγορα να μετακινηθεί προς τον προορισμό του!

Κύριοι επισκέπτες,

Αλήθεια είναι ότι όταν κάνουμε τις διακοπές μας μακριά από τα σπίτια μας, θέλουμε να ωφεληθούμε γνωρίζοντας  τις εμπειρίες της  ιστορίας, τόπους που ξεχώρισαν  στον  χρόνο, κάτι που δεν γνωρίζαμε πριν!  Αυτό είναι το υπέροχο Σούλι, του οποίου  ιστορία είναι παγκοσμίως γνωστή, για το σθένος και τον ηρωισμό των κάτοικων του, τις αρχές τους για ελευθερία και  πίστη στην οικογένεια! Παλιά κτίσματα θα σας δώσουν τις απόδειξης για αυτό, ορεινοί περίπατοι  γεμάτοι από  μνήμες, δύναμη και  αέρα  ελευθερίας, υπέροχα ξεχωριστά γεύματα  που διατηρούν ακόμα οι  9000 κάτοικοι του Σουλίου!

Οι αναμνήσεις σας αφού αποχωρήσετε θα είναι εξαιρετικές, ουσιαστικές,  γεμάτες και ανάλαφρες!

Καλώς ορίσατε στο παγκόσμιο  παράδειγμα ηρωισμού, το Σούλι.

Με εκτίμηση

Ο Δήμαρχος

Γιάννης Καραγιάννης”