Xτισμένη στη θέση της ομώνυμης αρχαίας πόλης, σε εύφορη και καλά αρδευόμενη πεδιάδα, η Θήβα αποτελεί αγροτικό, εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο της περιοχής. Σύμφωνα με τη μυθική παράδοση, ο Kάδμος, γιος του Aγήνορος, βασιλιά της Φοινίκης, ανέγειρε τα τείχη της Καδμείας, της φημισμένης ακρόπολης της πόλης, με τη βοήθεια του Αμφίονος και του Ζήθου, γιων του Δία και της Αντιόπης. Από τον ιδρυτή της Καδμείας καταγόταν το γένος των Λαβδακιδών (Λάιος, Οιδίποδας κ.ά.), που ενέπνευσε, με την τραγική μοίρα του, πολλούς δραματικούς ποιητές. Η Θήβα κατοικήθηκε κατά τους Νεολιθικούς Χρόνους, αποτέλεσε ισχυρό οικισμό κατά την Πρωτοελλαδική και τη Μεσοελλαδική Εποχή, έφθασε δε σε ύψιστο σημείο ανάπτυξης κατά τη Μυκηναϊκή Περίοδο (1600-1100 π.Χ.). Κατά τους Γεωμετρικούς και τους Αρχαϊκούς Χρόνους τέθηκε επικεφαλής των βοιωτικών πόλεων και αποτέλεσε ισχυρό αντίπαλο της Αθήνας. Διαδραμάτισε ηγετικό ρόλο στον ελληνικό χώρο κατά την Κλασική Περίοδο (371-362 π.Χ.), με επικεφαλής τον Επαμεινώνδα και τον Πελοπίδα. Μετά τη μάχη της Χαιρώνειας (338 π.Χ.) και την ολοκληρωτική καταστροφή της από τους Μακεδόνες (335 π.Χ.) η Θήβα δεν μπόρεσε να ανακτήσει την παλαιότερη δύναμή της. Την παρακμή που επέφεραν στην πόλη η Ρωμαιοκρατία και οι βαρβαρικές επιδρομές διαδέχθηκε περίοδος οικονομικής άνθησης (8ος-12ος αι.), χάρη στην παραγωγή και την επεξεργασία μεταξιού, τη βαφή υφασμάτων και την κατασκευή ταπήτων. Ακολούθησαν η Φραγκοκρατία (12ος-15ος αι.) και η Τουρκοκρατία (15ος-19ος αι.), περίοδος κατά την οποία ο ελληνικός πληθυσμός μειώθηκε αισθητά. Η πόλη απελευθερώθηκε με τη μάχη της Πέτρας, το Σεπτέμβριο του 1829.

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

Η Αρχαία Πόλη

Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ. Τα σημαντικότερα μνημεία της είναι οι μυκηναϊκοί θαλαμοειδείς τάφοι, το μυκηναϊκό ανάκτορο ή Καδμείον (14ος-13ος αι. π.Χ.), στο κέντρο περίπου της Καδμείας ακρόπολης, ο ναός του Ισμηνίου Απόλλωνα και οι πύλες της Καδμείας (από τις επτά μυθολογικές πύλες των Θηβών σώζεται μόνο η είσοδος ανάμεσα στους δύο κυκλικούς πύργους των Ηλεκτρών πυλών, που χρονολογούνται στην εποχή της ανάκτησης της πόλης από τον Κάσσανδρο, το 315 π.Χ.).Ανασκαφικές έρευνες σε οικόπεδο της περιοχής της Καδμείας ακρόπολης (έξω από τα τείχη της αρχαίας πόλης, σε μικρή απόσταση νότια από τις Ηλέκτρες πύλες) έφεραν στο φως αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και κινητά ευρήματα με λατρευτικό χαρακτήρα, που χρονολογούνται από τους Πρωτοελλαδικούς ώς και τους Ύστερους Βυζαντινούς Χρόνους. Σύμφωνα με μια εκδοχή, εδώ βρισκόταν τέμενος αφιερωμένο στον Ηρακλή, που χρησιμοποιήθηκε πιθανώς από τα τέλη του 8ου αι. π.Χ. ώς το 480 π.Χ. περίπου.Σε απόσταση 8 χλμ Δ της Θήβας βρίσκεται το Καβείριον, φημισμένο ιερό των Καβείρων, αφιερωμένο στον Κάβειρο και τον Παίδα, θεότητες άγνωστης προέλευσης. Η λατρεία στο ιερό διήρκεσε τουλάχιστον από τους Αρχαϊκούς Χρόνους ώς τον 4ο αι. μ.Χ. Τα σημαντικότερα μνημεία του Καβειρίου είναι ο ναός – τα σωζόμενα θεμέλια ανήκουν σε φάση του τέλους του 4ου αι. π.Χ. -, το θέατρο, Ελληνιστικών Χρόνων, η στοά, των μέσων του 1ου αι. π.Χ., τα κυκλικά και ελλειψοειδή κτίρια, με βόθρους για τις αιματηρές θυσίες και τους τελετουργικούς καθαρμούς, καθώς και χτιστό πάγκο στο εσωτερικό για τους μυουμένους, και ο περίβολος.

Η Πηγή των Αγίων Θεοδώρων

Η ΠΗΓΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΔΩΡΩΝ, γνωστή από την αρχαιότητα ως “Oιδιπόδεια Kρήνη”. Σε αυτήν ξεπλύθηκε ο Oιδίποδας μετά το φόνο του πατέρα του, Λαΐου.